سوزندوزی ایرانی / گراف دوزی

مريم سماک جلالي مدرس سوزن دوزی

در دانشگاه فنی شريعتي تهران

گراف دوزی دوختی است مختص به افغانستان که نحوه دوخت به صورت ضربدر می‌باشد، اما در دوخت آسان تانکه علاوه بر ضربدر یک بعلاوه بسیار کوچک که همانند بست در وسط ضربدر زده می‌شود.

معنی آسان تانکه یعنی بخیه آسان یا کوک آسان چون در سوزندوزی بلوچستان آسانترین دوخت می‌باشد.

اکثر دوخت های بلوچستان در قسمت بلوچستان مکران می‌باشد. بلوچستان سرحد که شامل شهرهای خاش ،زاهدان می‌باشد، از این دوخت های بلوچستان مکران را ندارند.
ایرانشهر، سراوان، ایرندگان، سرباز، لاشار، نیکشهر، قصرقند، چابهار، کنارک، بنت می‌باشد.
البته بعضی از مردم شهرهای دلگان و بزمان هم تا حدودی دوخت و دوز دارند.
در ایرانشهر دهستان دامن(ڈَمِن) دوخت ٹِک زرافشان (تک زرافشان) و گل کونڈی(گل کوندی) و پلیوار دوخت می‌شود و در قسمت قاسم آباد پرکار و پلیوار .
لاشار بیشتر پلیوار و قصرقند آئینه دوزی یا (آدینک) .
نیکشهر دوخت پلیوار و آئینه طناب دوچ .
گراف دوزی در قسمت بلوچستان سرحد دوخته شده که با افغانها همجوار هستنند واکثرا افاغنه این هنر را می‌دوزند .

طرحهای مورد استفاده در گراف دوزی :

بیشتر به صورت هندسی می باشد و برای تجسم بخشیدن به آنها از رنگهای شاد استفاده می کنند که رنگ نارنجی روشن و قرمز به بقیه رنگها غلبه دارد و جزئیات طرح را بیشتر سبز و سفید و سیاه و قهوه ای تشکیل می دهد.

نقش‌ها و طرح‌ها :

هنرمند بلوچ می‌كوشد تا واقعیات زندگی ، محیط اطراف ،‌ مردم منطقه و باورهای قومی خویش را درآثارش منعكس و بدین صورت جاودانه نماید.

در ایران عزیزمان شمال استان سیستان و بلوچستان، بیشتر خاش و زاهدان گراف دوزی انجام می دهند و این هنر را فقط بر روی پارچه شش تاری می‌دوزند.

پس دوخت گراف با آسان تانکه فرق می‌کند .
آسان تانکه دوخت بلوچستان مکران است که علاوه بر دوخت ضربدر یک به اضافه کوچک برروی آن دوخته می شود ولی گراف دوزی دوخت ضربدر برروی پارچه شش تاری و افغان ها بیشتر این نوع سوزندوزی را می‌دوزند.

به دلیل اینکه زاهدان و سیستان با مرز افغانستان نزدیک هستند ، بیشتر دوخت گراف در زاهدان و خاش و سیستان کاربرد دارد.
از گراف دوزی بیشتر برای تزئین کوسن، رو بالشتی، پشتی و رویه رختخواب استفاده می نمایند.

تصاویری از هنر گراف دوزی